بوراخین اونلاری سئودیکلری کیمی سورسون‌لر حیات‌لارینی / ‌نیگار خیاوی ای­له سؤیله­‌شی

-دانیشیغی آپاران: رسول ایسماعیلیان

س: ایلک یازدیغیز شعری خاطیرلاییرسیزمی؟

ج: یئنی یئتمه یاشلاریمدان بیر شئیلر یازاردیم، دیسکینه- دیسکینه. البته کی اوشاقلیق یازیلاری ایدی اونلار. ایلک شعریمی  6 یا 7 -جی کلاسدا اولاندا یازمیشدیم، خسرو گلسرخی‌نین شعرلرینین تاثیری آلتیندا، هم ده  فارسجا. سئوینه-سئوینه اونو آپاریب قارداشیم روشن خیاوی‌یه گؤرسه‌تدیم. او هم تشویق ائله­دی هم ده بیر قیرمیزی قلمله بعضی میصراعلارین آلتینا و اوستونه خط چکدی. او قیرمیزی جیزیق‌لاری هئچ واخت اونودا بیلمه دیم. ایلک یازدیغیم شعرلردن بیرینی بئNigar-Xiyavi2له خاطیرلاییرام: آفتابا/ من به دیدار تو خواهم آمد/ تو اگر قدمی رنجه نمایی/ وجبی پیش بیایی/ دست من سوی تو/ هر لحظه دراز است/ به وصال تو نیاز است مرا…   او زامانلارین اجتماعی- سیاسی دورومو فرقلییدی. بیزلر ده دئمک اولار اوشاقدیق، کیچیک بیر شهرده یاشایان، مطالیعه­سیز، هیجانلی یئنی یئتمه­لردیک. سیاسی دوروم او زامانین ادبی دورومونو اوسته‌له‌میشدی. مطالیعم دوزگون کانالدا گئتمیردی.

  س: او زامان تورکجه کتابلارلا نئجه تانیش اولدوغوزدان دانیشیب و بویورون تورکجه یازماغی هاچان باشلادیز؟

1362-1363 ایللرینده قارداشیم روشن خیاوی آذربایجانجا بیر سؤزلوک یازماغا باشلامیشدی، بیرگون  ایکی بالاجا کیتاب “سازیمین سؤزو” آدیندا گتیریب دئدی، بونلار تورکو کیتابلاردی، دیقتله بونلاری اوخو و تورکو فعللرینی فیشه گؤتور. دئدیم، نئجه کی تورکو فعللر؟ دئدی اوخوسان اؤزون بیله­جکسن. من بو ایشی باشلادیم ایلک گونلر چتین گلیردی اما چوخ تئز یولا دوشدوم. چوخ تعجبلنمیشدیم. منیم ساوادسیز آنامین، دؤوره –بریمده­کی باشقا ساوادسیز آداملارین دانیشدیغی دیل یعنی بو قدر گوجلو و گئنیش میش؟ بئله­جه فلسفی، اجتیماعی و ادبی قاوراملارا بو بویدا قابی وارمیش؟ منسه بوندان خبرسیز؟ منسه بوندان اوزاق؟ او ایکی کیتاب منه چوخ شئیلر اؤیرتدی. یئنی پنجره­لر، یئنی قاپیلار آچدی آنا  دیلیمه. بئله­لیکله من آذربایجان ادبی دیلینی سهندین “سازیمین سؤزو” کیتابیلا تانیماغا باشلامیشام. یئنه قارداشیم بیر گون، دای یازدیغین شعرلرینی باشلا تورک دیلینده یاز، دئدی. دوغروسو من تورکجه یازماقدان اوشه‌نیردیم. تورکجه یازماغا بیر ته‌هه‌ر قورخو واریدی ایچیمده. بیلیردیم ادبیاتلا شوخلوق اولماز. او زامانلار من تکجه سازیمین سؤزو، حیدربابا و بیر نئچه شعر عباس باریزدن اوخویوب و یا ائشیتمیشدیم. اوشنه-اوشنه باشلادیم تورکجه شعر یازماغا. بیر نئچه غزل یازدیم. شعرلریمین بیرینی کرج‌ده روشن به­یه یوللادیم. بیر نئچه مدت اوستوندن کئچمیشدی، «وارلیق» درگیسینی اوخویاندا  بیردن صفحه‌لرین بیرینده همین شعرله راستلاشدیم. چوخ تعجب‌لندیم. دقت‌له باخدیم گؤردوم اوستونده یازیب «نیگار خیاوی». سونرا بیلدیم، شعری قارداشیم گؤندریب درگییه و ائله­سینه منه‌ تاخما بیر آد دا سئچمیشدی. شعریمین وارلیق‌دا چاپ اولماسی منه چوخ اورک وئردی، بئله، بئله… بیرینجی کتابیم-منیم شعریم-  آدیندا چاپ اولدو. سونرا ایکینجی کیتاب «کؤلگه‌ده­کی سس» هر ایکیسی ده خوش قارشیلاندی ادبی چئوره­ده، و او زامان به‌یه‌نیله‌ن شعر کتابلاریندان اولدو.

س. شعرحاققیندا نئجه دوشونورسونوز؟

ج: «شعر منیم ایچیمده جوشور» دئیه­ن آرژانتین شاعیری بورخس­دن شعرین نه اولدوغونو سوروشاندا دئییر، «شعرین نه اولدوغونو مندن سوروشماسالار بیله­رم. آما اگر سوروشسالار شعر ندیر اونو بیلمه­رم». من نه دئیه بیلرم؟ شعر انسانین حیاتینی وارلیغین ادراکینا یاخینلاشدیریر. شعر بلکه اؤزو- اؤز باشینا توپلوملا، چئوره­یله و بو یوللا وارلیقلا دارتیشما اولاییدیر، وارلیغین قرارینا ال اوزاتما اولاییدیر، وارلیقدا و توپلومدا دینج اوتورماماق اولاییدیر. بو اولایین اولوشماسینا دا سبب دیلدیر. شاعیر دونیانی اؤز دیلینده یئنی باشدان یارادیب و دَییشدیرمک ایستیر. شاعیر دونیانی هله اؤز دیلیله یاراتماییبسا دئمک هله دونیا اونا یارانمامیشدیر.

س: بو گون نیگار خیاوی آذربایجان شعرینی نئجه گؤرور؟

ج: بوتونلوکده باخاندا بوگونکو شعر دوروموموز خوشدور. شعریمیزده  کئچن 30 ایلده ایره‌لیلمه گؤرونور. ‌ دئمک اولار شعریمیز انقلاب‌دان سونرا عمللی- باشلی بیر دیل، مضمون، فضا دییشیک‌لیینه جان آتیبدیر. اؤزوندن قاباقکی شعره گؤره داییمن تکرارلانان سؤزجوکلردن، فضالاردان اوزاقلاشیب. البته کی، انقلاب‌دان قاباق ‌دا اؤز دؤوره­لریندن فرقلی یازان شاعیرلریمیز واردی. او سیرادان علیرضا نابدل، سهند، حبیب ساهر… من اونلاردان چوخ فایدالانیب اؤیره‌ندیم، بونو دا اؤیره‌ندیم کی، تکراری بیرفضادا یازمامالییام. البته، علیرضا نابدیلی چیخماقلا. اونو بیر خالق فدایی چئریکی کیمی تانییردیم،  شعریله سونرالار تانیش اولدوم.

س: سیزجه بو گون کی آذربایجان ادبیاتی هانسی باخیمدان آخساقلیق‌لارلا اوز به اوزدور؟ یوخسا هئچ بیر آخساقلیغا اینانمیرسیز؟

ج: بو گون شعریمیز ایرلیله­مکده­دیر، بونا سؤز یوخ. بو شعریمیزه خوش بیر خبردیر. استعدادلی گنج شاعیرلرین  شعرلرینده گؤرونن تلاشلار اومود وئریجی دیر. بونو گؤره­نمه­ینلر یا دوغرودان خبرسیزدیلر یا دا خبرسیز قالمانی سئویرلر. آنجاق بعضن دیل باخیمیندان آخساقلیق‌لار دا گؤرونور. بعضی بوشلوقلاری نظره آلاندا بلکه بو بیر قدر دؤزوله­سی اولا بیلسین. چونکو یوز ایلدن چوخ بیر زامان دیلیمینده شوونیزمین زهرلی اقتداری آلتیندا آذربایجان انسانینین ایچینه اکیلمیش حقارت حیسی اونون ایچینی دیدیشدیریب. بو زهرلی اقتدار آذربایجان انسانینین یارادیجیلیق یئتنه­یینی، انکشاف چیخارینی، گلیشیم باجاریغینی، بشری گوجونو اؤز تاثیری آلتینا آلاراق اونو دینج بوراخماییب، اونو نورمال و دوغال بیر پیسیکی وضعیتده اؤز حیاتینی اؤز دیلیله قوروب یاشاماق فورصتیندن قویوب. دئمه­لی آذربایجان انسانی بو سادیلادیغیم عامیللرین هامیسینی کیملییی­نی، دیلینی و بیر سؤزله اؤزونو اثبات ائتمک یولوندا خرجله­یرک کورلاییب توکتمه­یه مجبور قالمیشدیر. ائله بوتون بونلاری گؤز قاباغینا گتیرنده بو گون ادبیاتیمیزین بوتون آلانلاریندا گؤز قیرپدیران آخساقلیق‌لارا دؤزمک زورونداییق. بونو دا نظره آلماق کی، بیز قبوللانساق دا قبوللانماساق دا بو گون تورکجه یازماق بیر چئشید ضییالی­چیلیق کیمی آلینیر. چونکو بو حرکت رسمی تاپشیریغا قارشی بیر ته‌هر هایقیری و داها دوغروسو باش قالدیری دیر. بونا گؤره ده تورکجه ساوادلاری یئترینجه اولمایان آنجاق گوجلو سیاسی قابلیّتلری اولان انسانلار دا ادبیّاتچی کوتله سینه قاریشیر. بو ایسه ایشین بیر یانینین آخساماسینا ندن اولور.

س: سیزجه بو گون گنج شاعیرلر آذربایجان شعرینی دونیا شعرینه یاخینلاشدیرا بیلیبلرمی؟

شعریمیز گئت- گئده کئچمیشده­کی آخساقلیقلارینی آرخادا بوراخماغا دوغرو گئدیر، بئله گئدرسه دونیا شعرینین اؤلچو- بیچیلریله ده آیاقلاشا بیله­جک. فقط بو راحات- راحات الده اولونماز، زامان ایستیر، آردیجیل اوخوماق، چالیشماق، سیناولاردان دیکسینمه­مک، آلقیش گؤرمه­ینده اومودسوزلوغا اوغراماماق، آددیملادیغی یولدا اؤزونو یالقیز گؤرونجه قورخماماق و …

بوگون گنج استعدادلاردا بو چالیشمالارین ایزینی گؤرمک راحاتدیر، چوخ اؤرنکلر وئرمک اولار:  بیر آخشام اوستونو اولایاندا ایتلر/ قارانلیقدا دیرکلر/ قارانلیقدا آغاجلار، کیملره بنزر… اؤلوم بیر قاتاردیر سس سیزلیکدن و سنسیزلیکدن اولوشموش/ آلیر گؤتورور سؤزجوکلری، ایضظیرابلاری آلیر گؤتورور نه وارسا کیم وارسا (دومان اردم)
باشقا بیر اؤرنک:

 ساری پیشیک کیشمیشی گؤزلریله/  تومارلانیر قونشوگیلده‌کی قادین اللرینده/چالیرحیطیمیزده‌کی آرمودآغاجی قیرمیزیا رؤیالاریمدا…  کلمه لر شریت سطیرلرینده سوتییه­ن گئیمیش / رؤیالاریمدا ایچی بوش سوتیه­ن… (آیدین آراز)

و یا:  سنی من اکدیم/ وورغون توپراغین سینه­سینده/ یاری توت یاری ایده/ … یارپاقلاری من دلی ائتدیم/ کؤلگه­ندن بیرآز آشاغی گؤمدوم اؤزومو/ و قوللارینا قونان هر قوش دنله­دی/ سنده قالان گؤزلریمی… (لیلی کحالی)

بیر چوخ باشقا گنج شاعیرلرین آدینی چکمک اولار:  ملیحه عزیزپور، تورکان اورمولو، مرتضا سلمانی، زامان پاشازاده، لیدا احمدی، عیسا زینی، ائلشن بؤیوکوند، فرزاد لئیسی، بهمن ارک … و بو دقیقه خاطیرلایانمادیغیم باشقا آدلار.  بو گنجلرین هامیسینین یارادیجیلیغیندا بئله­جه گؤزل شعرلر و میصراعلارا راست گلیریک.

س: سیز بو گون آذربایجان شعرینده بیر آیریلیغی حس ائدیرسیزمی؟سیزجه بوگون کی گنج شاعیرلر سیزین نسل شاعیرلری اوخویورلار و اونونلا برابر سیزین نسل شاعیرلر نه قدر بو گون کی یازیلان شعرلری اوخویورلار؟

ج: بونو گنج  شاعیرلردن سوروشون گؤرون بیزیم نسلین شعرلرینی اوخویورلار یا یوخ. دوستلاری بیلمیرم من گنج شاعیرلرین شعرلرینی ایزله­رم. اینانیرام اونلار دا اوخویورلار. گنجلرین هادی قاراچایین دورو و آخار دیلیندن ، اسماعیل اولکر (مددی)ین­نین محتشم دیلیندن و کیان خیاوین گوجلو آری دیلیندن اؤیره­نه­سی چوخ شئیلر وار. بو گونون شعرینده آرتیق بو شاعیرلریمیزده گؤردویوموز دیلین گوجونو و دورولوغونو گؤرموروک.

س: هادی قاراچایین، کیان خیاوین، اسماعیل مددی‌ و بوتونلوکده دئمک اولار اؤز نسیلیزین گوجلو دیلیندن سؤز آچدیز. ندن یئنی نسیل دیل باخیمیندان آخساخلیق‌لارلا  اوز به اوزدور؟

ج: سیز بو گون یازیلان نثری، گنجعلی صباحی­نین یازدیغی نثرله قیاس ائدین. ائله شعرده ‌ده بو باش وئریر. نییه؟ نه باش وئریب؟ باخین، بیزیم نسلیمیز آنا دیلینی هله فارس دیلینه بولاشمامیش دوغال چئوره‌سیندن اؤیره‌نمیش نسلدیر، فارس دیلینین هله تاثیری آلتینا قاپانمامیش بیر چئوره. فارس دیلینین ساوادسیزی اولان بیر چئوره. گاهدان گوذاردان، یولونو آزمیش بیر فارسجا کلمه ‌ده بو چئوره­یه کؤچدویونده تورکجه فونوتیکاسی دونونو گئییردی. بیزیم نسلی قاری ننه­لر، قوجا بابالار کورکلرینه میندیریب سنکچه-بیزه­کچه ائله­یه- ائله­یه ناغیل‌لارلا بؤیوتدو، بایاتیلارلا اوخشادی. هادی قاراچای، اسماییل مددی و کیان خیاو کیمی شاعیرلر همین نسلین یئتیرمه­سیدیرلر. آتام چیینینین قارینی چیرپا- چیرپا ائشیکدن ائوه گلیب دئینده کی، « آلاچالپوو وورور» و یا «شیدیرغی ووردو کئچدی» دئمه­لی من ایلک دیل درسلریمی آلیرمیشام. نه یازیق کی، بوگونون جاوانینین گونده­لیک دانیشیق دیلینی  «رگبار وورور» و یا  «افقدا ابرِ سیاه وار» کیمی جومله­لر اولوشدورور. اونون دیلی بیر یاندان فارس دیلی، دیگر یاندان پیک کاناللاری، اوخودوغو قارداش ادبیاتی، سؤزلوکلردن اؤیرندییی و باشقا عامیللرین ائتکیسی آلتیندادیر.

س: اؤزللیک‌له سیزین شعرلرینیزین مخاطب‌لری کیم‌لردیر و ندن آذربایجان شعرینین مخاطبی آزدیر؟

ج: باخین! بو سووالا قیسسا جاواب و بلکه ده اوره­یینیزجه اولان جاوابی ایسترسه­نیز سیزی راحاتلاییم، گونئی آذربایجان شاعیری شعرینی یا دوست آراسی بیری- بیرینه اوخویور یا دا آز ساییلی اوخوجوسو اولان اینترنت آلانلاریندا یاییر کی، اونون دا اوخوجوسو آنجاق اؤزموزوک. یوخ، اطرافلی دانیشماق ایستیریک سه شعر، بیر یاندان شاعیرین آراچیلیغییلا تفکر و تخییول جغرافیاسیندا کلمه­لردن، سسلردن، ایشارتلردن و باشقا بیر چوخ شئیلردن یارانان نسنه دیر، طبیعی دیر بئله بیر بوروشوق اورون آز ساییلی مخاطبین ماراغینی قازانسین. شعرین دیگر یارادیجیسی اوخوجودور. بو یارانیشدا اوخوجونون نئجه­لییی و اوخونوش آچیسی بؤیوک رول داشییر. شعر توپلومون ادراکینی یوکسلتمه­لیدیر، من بئله دوشونورم. اونا گؤره ده اؤزونو توپلومدان نئچه آددیم یوکسکده توتمالی. من شعریمی یازیرکن مخاطبین کیم اولدوغونو دوشونمورم ایناندیغیم و دوزگون بیلدییم ایشی گؤرورم. بو، شعرین یاراندیغیندان سونرانین ایشیدیر، گؤرک شعر، توپلومون هانسی قاتینا خطاب ائده بیلمیشدیر ویا توپلومون هانسی قاتی شعریمیزله ایلگی قورا بیلمیشدیر. بو دا شاعیرین دئییل، تنقیدچینین ایشیدیر.

بیز اگر آنیندا گور-گور آلقیشلاییب دا سوووشان مخاطب کوتله­سی آراییریقسا، او زامان کوتله توپلوسونون چوخدان تپیک دؤیوب سوووشدوغو آسفالت جیغیرلارا دوشمه­لی اولاجاییق، بو دا بیزی مئیخانا شعرینه دوشوره بیلر. بو ایسه شعرین توپلومون آرخاسینا دوشمه­سی دئمکدیر. یوخ، جیدی ادبیاتا شعر یاراتماق ایستیریک سه آلقیشلانماماقدان، بَیه­نیلمه­­مکدن قورخماماق گرک، منسه، بو قورخماماغا چالیشیرام. البته، بول ساییلی کوتله­نی مخاطب توتان شعر ده توپلوما لازیمدیر. راحات- راحات آلینیب، راحات- راحات هیجانا قاپدیریب راحات- راحات لذت دادیزدیران شعر، اؤرنک اوچون علی‌آقا واحدین غزللری، شهریارین حیدرباباسی، ماراغالی کریمی نین اثرلری. گونوموزده ده بو وار، کئچمیشده ده اولوب.

هم ده نییه بوتون سوروملوقلاری، سیخینتیلاری شعر و شاعیرین بوینونا یوکله­مک ایستیریک؟ بلکه توپلومدا دا هانسیسا آخسارلیقلاری گؤرمک یئرسیز اولمایا. من نئج ائله­ییم کی، بئله بیر گؤزل شعرلرین  مخاطب کوتله­سی آز ساییلیدیر: ماوی بیر میز کیمی/ اورتالیقدا دنیز/ داغ، قوناق گتیرن دورنا تیلیفلی/ بیر ایستکان چای/ بولودلار شکریمیز/ و ایکی طرفده بیز/ گؤی، بیر چادیر کیمی، گؤی/ اورتاسیندا خودونو چگدیییمیز آی… (اسماییل مددی)

ایندی بو شعره باخین:

بیز یوللاری اسرک گئدیردیک/بیز آلمالیقلاری، اوزوملوکلری/ ائله شعرلی و شورلو/ ائله دؤرد فصیللی کی، آه/ … سندن فقط/ اوره ییمده بیر دلی عصیان قالدی/ دیله ییمده بیر دلی دومرول/ اولای گونلرینی بوراخ هله لیک/ قوی کؤکسونه داغیلان دومانلاری آریدیم!… (کیان خیاو) 

بیر باشقاسی:

آجی گولوشلوم!/ دوداغینی گتیر/ بوگون کول قابیلار برابر دولوبلار اودالاریمیزدا/ و آجی قهوه­لر/ آجی گولوشلوم/ یاشادیم من سنی/ دوداغینی گتیر حیاتیمین دادین وئریر دوداقلارین ایندی….( حیدر بایات)

شعر اینجه صنعت دیر، هنردیر، هنر گؤرستمک بیر توپلومون آنجاق تایباشیلارینین الیندن گلر، بللی کی، هنرین مخاطبی هنر باجارانلار و هنر سئورلر اولور. گونده­لیک حیاتیلا مشغول اولان انسان آنجاق بیر اؤتری ایلنجه کیمی هنره یاناشار، بو دا اونون حاققیدیر. بوراخین اونلاری سئودیکلری کیمی سورسونلر حیاتلارینی. بو گؤزلنتی ندیر کوتله­دن؟ کوتله­نین ادبیاتی درینلمه­سینه قاوراماسی بوش بیر گؤزلنتیدیر. او پایینی اؤز شیوه­سیله اؤز اؤلچوسو بویدا آییریر ادبیاتدان. ادبیاتین بؤیوک حیصه­سی تخصص آلانیدیر. نئجه کی بیر رسیم سرگی‌سینه گئتمک کوتله­دن گؤزله­نیلمیر، شعر ده ائله­جه. بو تکجه بیزده دئییل، چوخ اؤلکه­لرده جیددی شعرین مخاطبی آزدیر. نئجه‌کی فارس شعرینده گؤروروک شاملو، سپهری، فروغ یا نیمانین شعرلری بیر اوزون سوره‌دن سونرا ایندی کارت پوستال‌لارا یازیلیر حالبوکی، یاییملاندیغی زاماندا هر جور تپکیله قارشیلاندیلار.

س: سیزین شعریزین مخاطب‌لرینین کیم اولدوغونو بیلدیک. ایندی نگار خیاوی شعر یازاندا او مخاطب‌لری نظرده توتاراق یازیر یوخسا نیگار خیاوی اؤزون نظرده توتاراق یازیر و مخطب‌لر اونون یازدیغینی  به‌یه‌نیرلر؟

ج: بیلدییینیزه گؤره سئویندیم!  نیگار خیاوی شعر یازیرکن، یاریدان چوخونو، نیگار خیاوی­نی گؤزه آلاراق یازیر. هم ده تک من دئییل،  گونئی آذربایجان شاعیری یارادیجی‌لیغیندا تکجه شعر یاراتماق دئییل، اونونلا یاناشی دیلی ‌ده قورومالی‌دیر، من بئله دوشونورم.

س: بو گونکو قادین شعریمیزین دورومونو نئجه گؤرورسوز؟

ج: عمومی باخاندا  قادین شعریمیز هم نئچه­لیکجه هم نئجه­لیکجه ایره‌لیله‌میش دورومدادیر. طبیعی کی،  بوگونکو  قادینیمیز آرتیق اوتوز ایل بوندان قاباق یاشایان قادین دئییل. سیاسی، اجتماعی، اقتصادی دوروم دییشمیشدیر آرتیق. بو گونون فضالاریندان، امکانلاریندان یارارلاناراق دونیا قادین شعریله تانیش اولان قادینین، شعر مضمونلاری‌ کئچمیش نسیلدن فرقلی اولاجاقدیر. سئوگیلی «سحر خانیم» انقلابدان سونرا شعریمیزده جسارتلی آددیملارا ایمضا آتدی.

س: جسارت‌دن سؤز آچدیز. بو گونلر بیر نئچه قادین شاعیر، شعرلرینده قادین جینسل اورگانلاری گتیرمک‌له، جسارتلی شاعیرلر آدلانیرلار. سیزجه بو جسارت ساییلیر یوخسا…؟ بوتونلوکده بئله بیر شعرلره نئجه باخیرسیز؟

ج:  قادین طبیعتجه  کیشیدن فرقلی وارلیق‌دیر. حیاتا، وارلیغا، دؤوره‌ده کی اشیایا، انسانی رابطه‌لره اؤز قادینسی هوویتی ‌ایله یاناشیر. قادین، بو گونه کیمی اولدوغو کیمی صحنه­دن سیلینیب سوپورولورسه، ائوین دؤرد دوواری آراسیندا و او دؤرد دووارین دا قیراق بوجاقلاریندا سیخیشدیریلیرسا البته کی، او توپلومون تاریخی‌ده مذکر اولاجاق، ادبیاتی دا و باشقا هر نه­یی ده. قادین شعری قادین باخیشی و قادین روحونو داشییر. تکجه قادین وجودونون ارگانلارینی شعره گتیرمک‌له قادین شعری یارانماز. سیزین دئدیینیز او شعری من پورنو شعری آدلاندیریرام. بو چئشید شعرلرین قبالیندا آغیز بوزوب چییین آتیب کئچمک یئترلی دئییل. بعضی دوستلار او، واخت کورلاناجاق قدر اؤنملی دئییل، دئییب یانیندان اؤتوب کئچیرلر، کئشکه شاعیرلر، ادبیاتچیلار  اؤز گرچک مؤوقعلرینی بو شعرلرین قبالیندا آچیقلاسینلار. دوستیانا ییغینجاقلاردا بونلار دانیشیلیر، آما رسمی اولاراق هر کس اؤنمسه­مزلیکدن گلیر کیمسه دانیشمیر سوسور. منجه بو چئشید شعر، شعر هنرینی، دیلینی انحطاطا  یؤنلدن یوللاردان بیریدیر. بیلیرسینیز پورنوچولوق کاپیتالیستی کولتورون هم ده تکجه قادینی دئییل، انسانلیغی تحقیر ائدن اورونودور. کاپیتالیستی کولتورده کالانی رئکلام ائتمک اوچون گؤزل و چیلپاق بیر قادینین شکیلیندن استفاده اولوندوغو کیمی بو گون پورنو شعری یازانلار دا همین ایشی گؤرورلر. یا دا شعرلرینی تحریک ائدیجی بیر لحن‌ایله دیکلمه‌ ائلیرلر، بو ایش،  شعره مخاطب آختارماق یوخ، بلکه شعره مشتری جلب ائله‌مک‌دیر. شعری بو آلانا چکمک اؤزو چیرکینلیکدیر.  باخین، ائروتیزم پورنودان باشقادیر. شعرلریمیزده ده گؤروروک. اروتیک شعرلرده چوخ گؤزل جینسل اینسانی دویغولار وار. بو دا تزه شئی دئییل، غیر رسمی ادبیاتیمیزدا، فولکولوروموزدا، خالق ماهنیلاریمیزدا، گوجلو قادینسی اروتیک تصویرلر گؤروروک. «قارا گیله» ماهنیسی، «آنامدان بیر یایلیق آلدیم» ماهنیسی، «قوی گولوم گلسین آی ننه» ماهنیسی و بیر چوخ بایاتیلارو تاپماجالار … کی، نه چاغداشلیغا نه مدرنیزمه، نه پست­- مدرنیزمه هئچ دخلی اولمایان ائروتیک ماهنیلاردیر. بیلیرسینیز، قیرمیزی جیزیقلاری و قاداق یاسالاری هر زامان رسمیچیلیک میدانا قوندورور و گویا رسمی ادبیاتین قراریلا  قادین سئوگیسینین لاپ اوزاق باشی الهی سئوگی اولابیلر. حالبوکی غیررسمی ادبیات و فولکلور بو جیزیقلاری آشماغا یئترلی گوجو اولوب هرزامان. ائروتیزمی اییرنج قاییرما قابدا گؤزه سوخماق همن پورنودور.

س: سیزجه بو گون آذربایجان ادبیاتی ادبی تنقیدچی‌لر بوشلوغوندا دئییل می؟

ج: ادبیاتیمیزین بو گونکو دوروموندا تنقیدین یئری چوخ بوش گؤرونور. اثرلر یازیلیر، یاییلیر آما بیلیمسل نقدلردن خبر یوخدور. تنقیدلر و داها دوغروسو سؤزبازلیقلار دالدالاردا دانیشیلیر ویا مرید مورادلیق سوییه­سینه دوشور. یا بیزیم دوغرودان تنقیدچی‌میز یوخدور یا دا منتقیدلریمیزین جسارتی و آکادئمیک ساوادلاری بونا چاتیشماییر. بو موصاحیبه یاییلاندان سونرا منتقیدلرین یامان-یووزلارینی گؤزلمه­لییم­.

س: اؤنجه دئدییز کیمی بو گونون شاعیری اؤز یارادیجی‌لیغیندا تکجه هنر یاراتماغی نظره توتمامالی‌دیر، هنر یاراتماق‌لا یاناشی دیلی‌ده قورومالی‌دیر . ایندی بو تنقیدین یئرینین بوشلوغوندا منه بئله گلیر کی قاباقدا گئدن شاعیرلریمیز، اؤز تجربه‌لرینه دایاناراق بیر آز دا تنقیده یاناشمالی‌دیرلار. ندن نگار خیاوی یا باشقا گوجلو شاعیرلریمیز بو ایشه ماراقلاری یوخدور؟

ج: تنبل اولدوغومو بوینوما آلیرام، آنجاق من منتقید دئییلم آخی. هم ده قالماقالدان قاچیرام.

س: هانسی قالماقالدان؟

ج: … قالماقالا سالماق ایستیرسیز منی؟

س: بوتونلوکده سیزین شعرلرینیزده بیر چوخ یالنیزلیق مضمونلاری گؤرونور. بیر ده سیزین سون شعر کتابیز-الیمده اللی بارماق-دا  سؤیوش وئرمک‌لرله اوزبه اوز اولوروق. بونلار ندن آسیلی‌دیرلار؟

ج: دئدیینیز او یالنیزلیق مضمونو شعرلریمدن آلینیرسا دئمک او مضمون وار و سببینی ده اؤزوم یاخشی بیلیرم. قالدی کی، «الیمده اللی بارماق» کتابیندا سؤیوش سیزین دئدیینیز قدر چوخ دئییل آنجاق کئچمیش کتابلاریما باخاندا هه، چوخدور. یارادیجیلیق، روحی دؤنملردن ائتکیلنیر. هر زامان عینی آخاردا قاباغا گئتمیر. شاعیر یاشادیغی توپلومدان اثر آلیر. بیز هانسی توپلومدا یاشاییریق. نه­دن نه گؤزله­ییریک؟ سیز گئدیب میوه‌ساتاندان ایکی کیلو میوه آلاندا دئسه‌ز – بوندان یاخشی میوه یوخوزدور؟ آتماجالی سؤزلر ائشیده‌جکسینیز. یاشادیغیمیز توپلومدا، عائله ایچینده، قونشولاریمیزلا  قوهوملاریمیزلا نه قدر بیربیریمیزله گونده­لیک دارتیشمامیز اولور. بونون حاصیلی نه اولار؟  بئله بیر توپلوم ایچینده، بئله بیر عصبی ایلیشگیلر ایچینده یاشاییریقسا چیخاریمیز همین  فضانین آجی مئیوه­سی اولاجاقدیر.  بیز بوتون بیر قورخویلا یاشاییریق، اقتصادی قورخو، اجتماعی، سیاسی قورخو، زلزله قورخوسو و باشقا باشقا قورخولار.

س: سیز فولکولورلا دا باغلی ایشلر آپاریرسیز. نئجه اولدو فولکولورا ماراق گؤستردیز؟

ج: فولکولور چوخلارینا ماراقلی اولان ساحه‌دیر. فولکولور دیلیمیز و کولتوروموزون اؤزه‌یی‌دیر، ادبیاتین غیر رسمی اسکی ژانری دیر. گونئی آذربایجاندا کئچمیش یوز ایلده دیلیمیزی قورویان اساس عامیللردن بیریدیر. عین حالدا منه بئله گلیرکی(باکیلیلار دئمیشکن )، فولکولورون یارانماسیندا قادینلارین رولو بؤیوک اولوبدور. سانکی فولکلورون  بؤیوووک قایناغی قادینلارین دوشونجه و دویغولاری اولموشدور، سئودا یانیقلاری اولان قادینلار: اوخشامالار، نازلامالار، لایلالار، ناغیل‌لار و خالق ماهنیلاری…  فولکولوروموزون چوخ حیسه‌سینی قادینلار یارادیبلار. بونو فولکولوروموزون باشاباشیندان حس ائدیرم. بو دا گؤزدن قاچمامالی‌دیر و منجه بو بیر آراشدیرما پوروژه‌سی اولا بیلر.

س: هانسی «ایسم»ه چوخراق باغلی‌لیغیز واردیر؟سیزه فمنیست بیر شاعیر دئمک اولارمی؟

ج: هئچ بیر «ایسم»ه باغلی‌لیغیم یوخدور چونکو هئچ تور باغلیلیغا دؤزوموم یوخدور. ائشیتمیشم دئییلیب‌دیر نگار خیاوی فمنیست شاعیردیر، آنجاق من فمنیست دئییلم. اولابیلر یازیلاریمدا بیر آز فمنیست، بیرآز اومانیست، بیر آز کاپیتالیست، بیر آز سوسیالیست، و باشقا ایست‌لردن ایز اولسون آنجاق دئدییم کیمی بوتونلوکده هئچ بیر «ایسم»ه باغلی‌لیغیم یوخدور.

س: حکایه و نثره نئجه یاناشیرسیز؟

ج: نثر یازماغی چوخ سئویرم، ترجمه‌یه ساری ‌دا اونون چون گئتدیم. نثر یازیرکن داها چوخ دیل‌له یاخینلیق حیسیم  اولور، دیل جانیما سینیر. حکایه‌لریم‌ین بیر نئچه‌سی اینترنت‌ده گئدیب‌دیر. بیر نئچه­سی ده درگیلرده ا­وردا- بوردا…

س: دنیا اوزره چوخ هانسی یازیچی و شاعیرلری اوخویورسوز؟

ج: چوخلارینی،  چارلز بوکوفسکی، سیلویا پلات، شیمبورسکا، مارینا تسوه تایوا، ناظم حکمت ، هاروکی موراکامی… و باشقالاری.

س: آذربایجاندا کیملری اوخویورسوز؟

ج: یوسف صمد اوغلو، رامیز روشن،  و …

س: سون سؤزونوزو ائشیدک؟

ج: یورولمایاسینیز دئییب سیزه ساغلیق آرزولاییرام.

____________________

سایین شاعیریمیز نیگار خیاوی‌نین بو سایتدا گئتمه‌سینی مصلحت گؤردویو سؤیله‌شی‌نین باشلیغی بیزدن‌دیر. سؤیله‌شی بیرینجی کز ” کولتور” ژورنالی‌نین 3-جو ساییسیندا گئتمیشدیر.

Nəşr olunan yazı və xəbərin bütün haqları Anlam.Biz`ə aiddir. Özəl icazə alınmadan yazı və xəbər heç bir şəkildə istifadə edilə bilməz. Ancaq yazı və xəbərin bir bölümü aktiv link verilərək götürülə bilər.

About the Author:

Related posts:

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

Powered by WP Robot